(P/v ông Nguyễn Quân, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ)
Đầu tư cho KHCN hiện nay chỉ chiếm 2% tổng chi ngân sách, tương đương 0,5%GDP. Bởi vậy, đa dạng hóa các nguồn đầu tư cho KHCN có sự tham gia của các doanh nghiệp trong đó quy định những cơ chế bắt buộc doanh nghiệp trích lợi nhuận đầu tư cho KHCN là một trong những điểm mới dự kiến Luật KHCN (sửa đổi) đang hướng tới.
Thời gian qua, chúng ta phát triển kinh tế chủ yếu dựa vào nhân công giá rẻ và tài nguyên thiên nhiên, vậy chúng ta cần thay đổi cơ chế này như thế nào, thưa ông?
Nếu chúng ta phát triển dựa vào KHCN thì tốc độ tăng trưởng sẽ ở mức cao hơn và được duy trì tốt hơn. Kinh nghiệm của Hàn Quốc, Trung Quốc và nhiều quốc gia khác đã chứng tỏ điều này. Chúng ta cũng sẽ tạo ra được những sản phẩm có sức cạnh tranh tốt hơn và có thể đưa sản phẩm của Việt Nam ra thị trường quốc tế; đặc biệt là những sản phảm Việt Nam có thế mạnh… Chúng ta có một số lĩnh vực sẽ đạt trình độ của khu vực và quốc tế. Vì vậy, với mục tiêu về cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại thì KHCN phải đóng vai trò động lực và then chốt trong quá trình phát triển của Việt Nam.
Các vấn đề đầu tư, cơ chế tài chính và chính sách đãi ngộ KHCN đều đã được đặt ra từ lâu, tại sao đến thời điểm này mới đề cập sửa đổi trong luật?
Trước đây, chúng tôi cũng đã định lồng ghép vấn đề này trong một số luật khác như Luật Thuế, Luật Ngân sách… Nhưng do Bộ KHCN không phải là cơ quan chủ trì các luật này nên khi tiếp thu ý kiến bị hạn chế và khi Quốc hội thảo luận và thông qua, những ý tưởng này không đạt được như ý định ban đầu. Vì vậy lần này, chúng tôi dự kiến đưa vào Luật KHCN (sửa đổi).
Thực tế đang nảy sinh nhiều vấn đề với các luồng ý kiến khác nhau. Ví dụ khi đưa những quy định về thuế, có ý kiến cho rằng nên đưa vào luật thuế, hoặc là vấn đề xây dựng ngân sách thì sắp tới sẽ sửa Luật Ngân sách nhà nước, hay chính sách đối với cán bộ, nên đưa vào sửa đổi Luật Viên chức… Tuy nhiên, nếu như đưa những đổi mới này vào trong các Luật khác thì hoặc là chưa đủ, hoặc là quy định ở mức độ sơ sài… nên khi thực hiện rất khó khăn, thậm chí không thực hiện được. Ví dụ, Luật Thuế và Luật DN quy định DN được trích tới 10% lợi nhuận trước thuế đầu tư cho KHCN nhưng trong thực tế các DN không trích.
Theo quy định thì DN được trích đến 10% lợi nhuận trước thuế đầu tư cho KHCN. Làm thế nào để DN thực hiện quy định này mà không ảnh hưởng tới phát triển kinh doanh?
Sửa luật lần này cần phải quy định trách nhiệm cụ thể của DN trong đầu tư cho KHCN. Mặc dù Luật Thuế có quy định DN dành một phần lợi nhuận trước thuế đầu tư cho hoạt động KHCN nhưng DN vẫn không đầu tư. Nguyên nhân một phần là do DN không quan tâm; mặt khác do quy định của luật còn lỏng lẻo, chỉ mang tính khuyến khích chứ không mang tính bắt buộc. Quy định như vậy rất khó áp dụng vì trích 1% cũng được mà không trích cũng được, không mang tính bắt buộc.
Bên cạnh đó, phần lớn DN Việt Nam hiện là DN nhỏ và rất nhỏ với doanh thu vài tỷ đồng/năm. Với lợi nhuận trước thuế khoảng 15% mà quy định trích 10% lợi nhuận trước thuế cho KHCN thì mỗi DN cũng chỉ dành ra được khoảng 20-30 triệu đồng. Số tiền này không đủ để DN có thể đổi mới công nghệ, tạo ra sản phẩm mới chất lượng cao, có sức cạnh tranh… Vì nguồn trích ra quá ít, không đủ làm được gì nên các DN bỏ qua, không trích. Do đó, trong Luật KHCN (sửa đổi), chúng tôi sẽ đưa ra những điều khoản mang tính bắt buộc DN phải trích với một tỷ lệ nhất định để đầu tư cho KHCN.
Có thể trong thời điểm này, DN đang gặp nhiều khó khăn, việc bắt DN bỏ ra 10% lợi nhuận để đầu tư cho KHCN là không dễ. Do đó, chúng tôi dự kiến sẽ đưa ra mức sàn cụ thể khoảng 5% lợi nhuận trước thuế và mức trần không hạn chế.
Dự kiến Luật cũng sẽ bổ sung thêm điều khoản quy định cho phép DN có thể trích cho Quỹ KHCN của mình hoặc đóng góp vào Quỹ phát triển KHCN địa phương. Việc đầu tư cho KHCN sẽ được miễn thuế thu nhập DN.
Hiện nay cũng có những ý kiến phản đối việc bắt buộc DN trích lợi nhuận để đầu tư cho KHCN vì DN là một chủ thể tự chủ, chỉ tuân thủ những nghĩa vụ với Nhà nước thông qua đóng góp thuế… Đây là những quan điểm còn khác nhau nhưng điều quan trọng là cần phải có một chế tài để các DN buộc phải đầu tư cho KHCN, qua đó vừa đảm bảo nguồn đầu tư vừa tăng cường hiệu quả đầu tư.
Ông đánh giá thế nào về vai trò của DN đối với đóng góp cho sự nghiệp KHCN ?
Chúng tôi đánh giá rất cao vai trò của DN đối với KHCN bởi vì kinh nghiệm quốc tế cho thấy, nguồn đầu tư cho KHCN lớn nhất chính là từ DN và hiệu quả nhất cũng chính là từ DN.
Kết quả nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ sẽ hỗ trợ đổi mới công nghệ cho chính DN, tạo ra các sản phẩm mới có tính cạnh tranh và thỏa mãn được tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe của thị trường quốc tế. Chính vì vậy, chúng tôi rất kỳ vọng vào đội ngũ DN Việt Nam. Chúng ta đặt ra mục tiêu tới năm 2020 đầu tư cho KHCN phải đạt 2% GDP quốc gia, trong đó ¾ là đầu tư tử hệ thống DN và ¼ là từ ngân sách nhà nước. Có như vậy chúng ta mới có đủ nguồn tài chính cho KHCN, phục vụ phát triển và phục vụ cho chính các DN./.
(Nguồn: Thời báo kinh tế Việt Nam, số 172, 19/7/2012, tr. 3)
